Je eigen weg gaan

Waarom neurodiversiteit zo goed samengaat met paardensport

Steeds vaker krijgen mensen een labeltje als autismespectrumstoornis, ad(h)d, hoogbegaafdheid of dyslexie. Sommigen doorlopen daarvoor een heel traject met tests en gesprekken met experts, anderen herkennen zich in online lijstjes en plakken zichzelf een etiketje op. Daar mag je van alles van vinden (eerlijk is eerlijk: dat doe ik zelf ook), maar wat ik er zo boeiend aan vind: juist onze sport biedt alle ruimte voor mensen van wie hun brein net even anders werkt.

Het zijn vaak deze neurodivergenten die, meer dan anderen, behoefte hebben aan structuur, autonomie, vrijheid en betekenis. En juist dan is de paardensport een fantastische omgeving. Ik ben me ervan bewust dat ik generaliseer als ik zeg dat de autist het vaak prettig vindt dat een paard nooit een dubbele agenda heeft, die je alleen met subtiele hints kunt oppikken. Dat een adhd’er in de relatief overzichtelijke omgeving van de stal makkelijker in zijn hyperfocus komt dan in een kantoortuin. Dat een hoogbegaafde vaak zo scherp is dat hij de kleinste signalen van zijn paard al opmerkt. Niet zelden zijn neurodivergenten gevoelig voor verbinding met anderen, juist omdat ze in een maatschappij van neurotypischen (degenen die 'normaal' denken) gewend zijn te moeten aanpassen aan wat de meeste mensen van hen verwachten.

Generaliseren of niet: het maakt onze paarden niets uit hoe jouw brein werkt. Wat ze wél belangrijk vinden, is hoe je ze behandelt. Ben je consequent of onbetrouwbaar? Lees je hun taal snel of moeten ze grote gebaren maken om je dingen duidelijk te maken? Ben je met je aandacht echt bij hen of steeds afgeleid? In dat opzicht zijn diverse aspecten van neurodiversiteit een regelrecht voordeel als je met paarden bent.

"Juist onze sport biedt alle ruimte voor mensen van wie hun brein net even anders werkt"

Topsport en anders denken

Anders denken kan in de sport op hoger niveau wel een uitdaging zijn. Zo zag Sander Palfrenier in zijn onderzoek dat hoogbegaafde topsporters veel behoefte hebben aan autonomie en begrijpen waarom dingen moeten, en moeite hebben met autoritaire aansturing. Dat kan natuurlijk lastig zijn als je braaf naar de trainer of coach moet luisteren en het trainingsschema maar gewoon moet uitvoeren. Maar in de paardensport is dat anders. Hier hebben sporters bij uitstek de vrijheid om hun eigen schema en planning te maken en te beslissen met wie ze samenwerken. Wij kiezen zelf onze trainers, bedenken hoe de training er vandaag en de komende week uit zal zien en naar welke wedstrijden we toewerken. Natuurlijk is er overleg met de bondscoach, maar niet zo top-down als bij bijvoorbeeld zwemmen of in een teamsport. Er is meer ruimte om je eigen pad te volgen en dat is een verademing voor mensen die anders denken, anders leren en anders voelen.

Ik vind het wel gaaf om te zien dat er steeds meer ruimte komt om te praten over verschillen tussen mensen en dat er gekeken wordt hoe daarmee het beste resultaat behaald kan worden. Niet alleen in termen van medailles en scores, maar juist ook als antwoord op de vraag: “hoe kun jij je op jouw manier zo goed mogelijk ontwikkelen?”. En eigenlijk is dat precies wat we ook met onze paarden doen. Die hebben ook allemaal hun eigen talenten, tempo en uitdagingen. Wij zoeken niet naar manieren om ze allemaal hetzelfde te maken, maar passen ons aan om hen zo goed mogelijk te begeleiden. Het ene paard heeft extra afwisseling in het werk nodig, het andere meer tijd om zijn grote galop beter te beheersen en een derde paard weer extra geruststelling nodig omdat hij bang is fouten te maken en in de stress raakt bij het aanleren van de wissels. Steeds zoeken wij naar een manier om het onze paarden comfortabel te maken zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen, binnen de mogelijkheden die ze hebben.

Misschien is dat wel waarom neurodiversiteit en paardensport zo’n goede combinatie zijn: het draait bij allebei om maatwerk en het vinden van eigen pad.

Het onderzoek waar in deze tekst naar wordt verwezen:

Citius, Altius, Fortius & Ingeniosius. Hoogbegaafdheid in de sport herkennen en begeleiden, Palfrenier, 2025.